Ngày Hen Toàn cầu (World Asthma Day) được tổ chức vào ngày thứ Ba của tuần đầu tiên trong tháng 5 hằng năm, do Tổ chức Toàn cầu phòng chống Hen phế quản (GINA) khởi xướng từ năm 1998. Sự kiện này nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh hen phế quản – một trong những bệnh lý hô hấp mạn tính phổ biến trên toàn thế giới.
1. Hen phế quản là gì?
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh mạn tính của đường hô hấp, đặc trưng bởi tình trạng viêm kéo dài và tăng phản ứng của phế quản. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như khó thở, khò khè, ho kéo dài hoặc cảm giác nặng ngực theo từng đợt.
Các biểu hiện này có xu hướng tái đi tái lại, đặc biệt trong thời điểm thời tiết giao mùa hoặc khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích từ môi trường. Lúc này, đường thở bị co thắt, niêm mạc sưng viêm và tăng tiết dịch, gây cản trở luồng khí lưu thông.
Hen phế quản hiện chưa thể điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và tuân thủ điều trị. Ngược lại, nếu chủ quan hoặc điều trị muộn, bệnh có thể tiến triển nặng, dẫn đến suy hô hấp và nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa đến tính mạng.
2. Các yếu tố gây khởi phát cơn hen phế quản
Cơn hen có thể khởi phát do nhiều tác nhân khác nhau, tùy vào cơ địa mỗi người. Những yếu tố thường gặp bao gồm:
- Dị nguyên từ môi trường bên ngoài như khói bụi, phấn hoa, lông động vật, khói thuốc, nấm mốc…
- Thời tiết lạnh, ô nhiễm không khí.
- Gắng sức quá mức khi vận động.
- Bị kích động, stress, xúc cảm mạnh.
- Nhiễm trùng đường hô hấp trên do vi khuẩn, virus.
- Bệnh lý trào ngược dạ dày - thực quản.
- Các loại thuốc gồm aspirin, thuốc kháng viêm không chứa steroid.
- Dị nguyên thực phẩm, thức uống như hải sản, rượu bia…
Việc nhận diện đúng tác nhân kích thích sẽ giúp người bệnh chủ động phòng tránh và hạn chế nguy cơ bùng phát cơn hen.
3. Dấu hiệu nhận biết sớm bệnh hen phế quản
Triệu chứng của hen phế quản không hoàn toàn giống nhau ở tất cả mọi người. Có người xuất hiện thường xuyên, có người chỉ gặp trong những tình huống nhất định như khi vận động hoặc tiếp xúc dị nguyên.
Các dấu hiệu nhận biết điển hình thường gặp, bao gồm:
- Thở khò khè, thở rít (đặc biệt khi thở ra), cảm giác hụt hơi hoặc khó thở ngay cả khi đi bộ nhẹ hay nghỉ ngơi.
- Cảm giác đau, tức ngực.
- Ho dai dẳng đặc biệt vào ban đêm và sáng sớm.
Đặc điểm của các triệu chứng này là không liên tục, dễ tái phát theo từng đợt và có xu hướng nặng hơn khi thay đổi thời tiết, nhiễm trùng hoặc tiếp xúc yếu tố kích thích.
Khi nhận thấy những biểu hiện trên xuất hiện lặp lại, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và chẩn đoán chính xác. Việc theo dõi định kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát diễn tiến bệnh.
4. Cách xử trí cơn hen, phòng ngừa hen tái phát
Mục tiêu điều trị bệnh hen phế quản nhằm hướng đến kiểm soát tốt triệu chứng hằng ngày và phòng ngừa cơn hen cấp xảy ra bất ngờ. Khi tuân thủ điều trị đúng cách, người bị hen suyễn có thể sinh hoạt bình thường, giảm tần suất lên cơn và hạn chế tối đa các biến chứng.
4.1. Cách xử trí cơn hen, kiểm soát triệu chứng hiệu quả
Các thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn (như salbutamol, albuterol, terbutaline, SABA) chỉ làm giảm co thắt và co cứng cơ đường thở, trong khi các thuốc chứa corticosteroid ngăn ngừa các cơn hen suyễn bằng cách điều trị chứng viêm tiềm ẩn gây ra hen suyễn.
Vì vậy, Corticosteroid dạng hít rất cần thiết để điều trị và kiểm soát hen suyễn. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bên cạnh đó, người bệnh cũng nên kết hợp tái khám định kỳ cùng bác sĩ Chuyên khoa Hô hấp tại cơ sở y tế để được đánh giá chức năng hô hấp và điều chỉnh phác đồ khi cần.
4.2. Cách phòng ngừa hen tái phát
Bên cạnh điều trị, mỗi người có thể áp dụng một số biện pháp sau để phòng ngừa bệnh hen phế quản:
- Hạn chế tối đa tiếp xúc nhiều với lông động vật, không nuôi chó, mèo… tại nhà.
- Thường xuyên vệ sinh không gian sống sạch sẽ, thoáng khí.
- Đeo khẩu trang khi ra đường để tránh khói bụi, không khí ô nhiễm, hóa chất…
- Duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đầy đủ chất, giữ tinh thần ổn định, tránh lo âu và căng thẳng quá mức.
- Không sử dụng thực phẩm mà bản thân bị dị ứng (nếu có).
- Kết hợp chủ động tiêm chủng phòng bệnh cúm, viêm phổi đúng lịch và thăm khám định kỳ mỗi năm để kịp thời phát hiện bệnh.